چهاردهه خاطرات صحنه -۱۸؛

چطور داود رشیدی به کارگردانی جوان اعتماد کرد

چطور داود رشیدی به کارگردانی جوان اعتماد کرد

نمایش زمین مقدس نوشته و کارگردانی ایوب آقاخانی همچون آثاری است که در دهه ۸۰ توانست توجه منتقدان و مخاطبان تئاتر را به خود جلب نماید.



خبرگزاری مهر -گروه هنر-آروین موذن زاده؛ ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و با سپری کردن بیشتر از ۴ دهه پا به قرنی تازه گذاشت؛ در این عمر سپری شده ۴۳ ساله، آثار مختلفی با موضوع هایی متنوع از دفاع مقدسی، دینی، کمدی، اجتماعی و … تولید و در سالن های تئاتر به صحنه رفتند. بعضی از این آثار بسیار جریان ساز بودند و برخی آثار خاطره انگیز و پرمخاطب.
شاید خالی از لطف نباشد مروری داشته باشیم بر آثاری که طی دهه های ۶۰، ۷۰، ۸۰ و ۹۰ تولید و اجرا شدند، روندی که این آثار برای تمرین و تولید طی کردند، گروهی که در تولید و اجرای اثر حضور داشتند و دیدن تصاویر این اجراها شامل عکس یا فیلم.
از این رو در گروه هنر خبرگزاری مهر تصمیم بر این شد که از شروع سال ۱۴۰۰ با جمع آوری اطلاعات مختلف اجراهای ۴ دهه گذشته، مروری بر تولیدات تئاتر ایران در این بازه زمانی داشته باشیم.
در هجدهمین گام از مرور «چهار دهه خاطرات صحنه» سراغ نمایش «زمین مقدس» به نویسندگی و کارگردانی ایوب آقاخانی رفته ایم.
آقاخانی «زمین مقدس» را در سال ۱۳۸۳ نوشت. این نمایش در سال ۱۳۸۵ با بازی زنده یاد داوود رشیدی و افسانه ماهیان و صدای زنده یاد هما روستا در سالن قشقایی مجموعه تئاتر شهر اجرا شد.
مازیار نژاده که پیش از انقلاب در کنفدراسیون جهانی محصلان و دانشجویان ایرانی عضو بوده، ظاهراً با خیانت به هم فکران خود در آن گروه، قصد رسیدن به دختری روس به نام «کاتیا» را داشته است... «زمین مقدس» زمینی است که در دهه ۱۹۷۰ میلادی همچون آرمان شهری برای اعضای کنفدراسیون دانشجویان ایرانی بود. ولی اکنون اعضای سابق آن فقط خاطره ای گنگ و محو از آن به یاد دارند و هرکس از آن روزگار روایتی نقل می کند که با روایت مهندس مازیار نژاده تفاوت دارد؛ حتی دختر مازیار، کتایون هم از خاطره های نادیده آن دوران چیزهایی را به یاد می آورد؛ خاطراتی که مرورشان انگیزه جدلی سخت و سرد میان پدر و دختری است که پس از سال ها دوری از وطن، همدیگر را دیده اند. دختر به راز پدر پی برده است. حالا مازیار باید سهمگین ترین عذاب را در زیرزمین یکی از خانه های ایالت میشیگان تحمل می کند، وی در عذابِ انتظار و قضاوت است. یکی از نکات جالب توجه در این اجرا حضور داوود رشیدی هنرمند قدیمی و بادانش تئاتر ایران در نمایشی از یک کارگردان جوان تئاتر و بازی در نقش شخصیتی بود که بیشتر طول نمایش روی صحنه است. در آن سال ها ایوب آقاخانی که این روزها به چهره شناخته شده ای در حوزه نویسندگی، کارگردانی، بازیگری و فعالیت در رادیو تبدیل گشته است، هنرمند جوانی بود که نمایش قبلی اش یعنی «روزهای زرد» خوش درخشیده بود و وی در گام بعدی اش قصد داشت موفقیت نمایش قبلی را تکرار کند. بلندپروازی این جوان او را به سمت دعوت از هنرمند پیشکسوت تئاتر ایران یعنی داوود رشیدی کشاند که این همکاری در کنار جذابیت های متن و اجرا سبب شد نمایش مورد توجه مخاطبان و همینطور اصحاب رسانه قرار گیرد.
ایوب آقاخانی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شکل گیری این اثر نمایشی عنوان کرد: این نمایش جزو آثاری بود که با رسمیت بخشیدن گروه تئاتر پوشه به معنای حرفه ای پس از نمایش «روزهای زرد» که سال ۸۳ در تالار سایه به صحنه رفته بود، اجرا شد. پس از اجرای «روزهای زرد» مصر بودم که کار بعدی ام ارتفاع قابل توجه تری نسبت به کار قبلی پیدا کند. چون باتوجه به بازخوردهای مثبتی که از نمایش «روزهای زرد» گرفته بودم و از دید جامعه منتقدان و مخاطبان آن سال ها کارهایم را منسوب به فضای ذهنی، فرمی و ساختاری اکبر رادی و افرادی نظیر ایشان می دیدند احساس کردم که مسئولیت عمیقی در قلم و ذهنم بوجود آمده است و کار بعدی ام نباید پایین تر از «روزهای زرد» باشد اما دورخیزم با وسواس توام شد و در نهایت رسیدم به ایده «زمین مقدس» که برآمده از ذهنیت قدیمی من در مورد مسئله مهاجرت و پلشتی ذات امر سیاست است. وی افزود: نمایشنامه از یک طرح ساده آغاز شد و سپس گسترش پیدا کرد. برای نگارش نمایشنامه تحقیقات بسیار زیادی کردم که یکی از پررنج ترین فرآیند تحقیقاتی بود که در طول کارنامه ام داشته ام چون باید همه ابعاد جاری در فضای روشنفکری پیش از انقلاب، دهه ۷۰ میلادی و کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در آمریکا را با جزئیات در می آوردم تا بتوانم اثر قابل تکیه ای بنویسم. آن زمان حدود ۸۰۰ صفحه پژوهش داشتم که به لحاظ آماری برابری می کرد با سه پایان نامه. آقاخانی با اشاره به خاطره جالبی از نوشتن نمایشنامه روی کاغذهای نوار قلب، بیان نمود: آن زمان مراوداتی با فردی داشتم که در مرکزی که نوار قلب می گرفتند، کار می کرد. یک مرتبه که پیشش بودم به او گفتم چه کاغذهای مرغوب و پهنی برای نوار قلب وجود دارد اما حیف که خیلی راحت دور ریخته می شوند. این دوست من چند وقت بعد مقدار زیادی کاغذهای باطله نوار قلب را برای من آورد که من هم نسخه اولیه «زمین مقدس» و این ۸۰۰ صفحه پژوهش را روی این کاغذها نوشتم. کار که شکل گرفت طرح نمایشنامه را برای زنده یاد احمد آقالو خواندم و قرار شد که این نمایش را با بازی آشا محرابی و احمد آقالو اجرا نماییم. من در نگارش متن کمی وسواس به خرج دادم و در این زمان آقای آقالو درگیر بازی در نمایشی از محمد رحمانیان شده بود و به سبب خصوصیت خاصی هم که ایشان داشت فایده ای نداشت که برایشان صبر نماییم چون همیشه می گفت من سالی یک تئاتر بازی می کنم چون از انجمن نمایش حقوق می گیرم و دوست دارم در ذهن خودم این حقوق مشروع باشد و بیشتر از یک تئاتر هم نمی خواهم بازی کنم چون یکی از کابوس هایم این است که روی صحنه رفته ام و دیالوگ هایم را به یاد نمی آورم. ازاین رو من دیگر اصرار نکردم و تنها برای ادای فریضه اخلاقی خودم پیشنهاد دادم که یکبار متن را نمایشنامه خوانی نماییم که در سال ۸۴ این کار هم انجام شد.
وی تصریح کرد: پس از آن نادر برهانی مرند که از نمایشنامه خوشش آمده بود تصمیم گرفت آنرا برای اجرا در جشنواره تئاتر فجر آماده کند. به همین دلیل در حد دورخوانی تمریناتی با ایرج راد و افسانه ماهیان انجام داد اما بعداً به دلایلی تصمیم گرفت از حضور در جشنواره انصراف دهد و من هم از این فرصت استفاده کردم و تصمیم گرفتم نمایش را خودم کارگردانی کنم چون به این نتیجه رسیدم این همان کاری است که برای تداوم کیفیت «روزهای زرد» می توانم در کارنامه ام ثبت کنم. ازاین رو به دنبال کستینگ ایده آل تری برای ذهن خودم گشتم نه این که بازیگران قبلی ایده آل نبودند. در هر حال آقای آقالو را نداشتم چون تازه نشانه های بیماری شان هویدا شده بود و تاب تحمل استرس های اینچنینی را نداشت. افسانه ماهیان را به توجه به تلاشی که دیده بودم سر تمرین های برهانی مرند دارد و این که سابقه آشنایی هم با او داشتم دعوت به همکاری کردم اما در مورد بازیگر مرد نمایش به دنبال گزینه دیگری بودم. وی ادامه داد: آن زمان خیلی جسورانه به سراغ عزت الله انتظامی رفتم. ایشان نمایشنامه را خواند و دوست داشت اما با بزرگواری و صداقت خودشان مسئله مهمی را به من گوشزد کرد؛ این که بازیگر نقش مازیار از اول تا آخر نمایش روی صحنه است. آقای انتظامی سال ها بود که روی صحنه نرفته بود و در این نمایش هم بازیگر نقش مرد حدود ۹۰ دقیقه بی وقفه روی صحنه است. با وجودی لطفی که به من داشتند اما این ترسشان به من هم منتقل شد و با خود فکر کردم نکند که با این کارم ناخواسته به آقای انتظامی صدمه بزنم.
کارگردان «مرثیه ای برای یک سبک وزن» عنوان کرد: گزینه دیگر من برای بازی در نقش مازیار ابتدا استادم زنده یاد پرویز پورحسینی و پس از آن داوود رشیدی بود. از استاد رشیدی هم واهمه داشتم چون وی کارگردان بزرگ و کاربلدی است و من می ترسیدم او را کارگردانی کنم و شایعاتی هم در خصوص بیماری ایشان و مشکلات گفتاری شان مطرح بود که البته صحت نداشت. آقای پورحسینی مشغول کار در یک سریال بود و نشد که با ایشان همکاری کنم. به سراغ این بزرگان رفتن بلندپروازی عجیبی برای منی بود که مجبور بودم بازیگرانی با این سن و سال برای نقش مورد نظرم انتخاب کنم اما جسور بودم که سراغ این دردانه های تئاتر را می گرفتم. آقاخانی با اشاره به این که داوود رشیدی با وجود اینکه وی را نمی شناخته حاضر به خواندن نمایشنامه شده است، تصریح کرد: قرار بود پس از دو روز برای نتیجه کار تماس بگیرم و اغراق نمی کنم که در این زمان به شدت استرس داشتم نه به خاطر این که آیا آقای رشیدی قبول می کند در نمایش من بازی کند یا نه بلکه به این علت که نمایشنامه ام را به هنرمندی داده بودم، بخواند که سال هایی که اغلب هنرمندان تئاتر با کج سلیقگی تمام نمایش های تکراری را برای اجرا انتخاب می کردند اون «پیروزی در شیکاگو» را انتخاب نموده بود و یا رفته بود سراغ «هنر» و یاسمینا رضا و در واقع این نویسنده را به ما معرفی کرده بود. داوود رشیدی آدم مترقی بود و این مسئله کاملاً در انتخاب هایش مشخص بود و همین مسئله من را درگیر اضطراب می کرد. البته مسئله ای که به من قوت قلب می داد این بود که همان سال محمد رحمانیان در گفتگویی با یک رسانه نمایشنامه «زمین مقدس» را جزو ۵ نمایشنامه برتر پس از انقلاب دانسته بود.
وی افزود: پس از گذشت ۴ روز جرات کردم که به آقای رشیدی زنگ بزنم و این جمله وی را هیچ گاه فراموش نمی کنم که به من گفت «خیلی خوب بود. در این چند روز درباره تو تحقیقاتی کردم و همه، حتی دشمنانت به من گفتند که آقاخانی آدم باسوادی است.» این جمله خیلی برای من خوشایند بود و در نهایت پذیرفتند که در نمایش بازی کنند و ما تمرینات را شروع کردیم که میتوان گفت طولانی ترین تمرینات کارنامه من در ارتباط با همین نمایش «زمین مقدس» است به این علت که فکر کردم برای واکسینه کردن اجرا، خودم و آقای رشیدی از چیزی که از آن واهمه داشتم این چاره که تمرینات طولانی اما کم تعداد باشد بهترین انتخاب است. در همان تمرینات بود که به این نتیجه رسیدم که برای صدای شخصیت کاتیا از بزرگ دیگرمان خانم هما روستا خواهش کنم که این نقش را بگویند چون خانم روستا مثل شخصیت کاتیا در گفتارشان فضای روسی وجود داشت که ایشان هم با بزرگواری پذیرفتند. در یکی از اجراها هم استاد سمندریان و خانم روستا به دیدن نمایش نشستند که آن اجرا برای من به یکی از خاطرات ماندگارم تبدیل شد چون استاد سمندریان برای این اجرا به من نمره ۱۸ دادند که نمره قابل قبولی از این استاد بود. این بازیگر و کارگردان تئاتر عنوان کرد: اجرای نمایش «زمین مقدس» به سبب کار کردن با داوود رشیدی برایم عمیق ترین درس پس از دانشگاه بود چون او به طرز حیرت آوری سرشار از دانش بود و وقتی پذیرفته بود یک جوان کارگردانش باشد کاملاً فروتنی می کرد و تا وقتی لازم نبود درباره دانشش حرف نمی زد. هیچگاه به یاد ندارم که ایشان حتی یک دقیقه در تمرین ها تاخیر داشته باشد. جالب است همه هنرمندان هم سن و سال آقای رشیدی به هر حال واهمه هایی از این حجم از حضور روی صحنه داشتند و حتی شاهد می باشیم که هنرمندانی با این سنین برای ایفای چنین نقش هایی کمتر دعوت به همکاری می شوند اما آقای رشیدی برای ایفای این نقش بی نهایت جسور بود. اما من برای نوشتن این متن به چنین مسئله ای فکر نکرده بودم. زندگی مازیار نژاده کلاً در زیرزمین خانه دخترش در میشیگان آمریکا می گذرد که گاهی دخترش به او سر می زند وگرنه او هست و تنهایی اش.
وی با اشاره به استقبال منتقدان و اصحاب رسانه از نمایش «زمین مقدس» دراین زمینه توضیح داد: خوشبختانه پس از اجرا من و گروه با آماج نقدها و مصاحبه ها و نشست ها درباره نمایش روبرو شدیم که جای شادمانی داشت. آقای رشیدی در نشست رسانه ای نمایش با گشاده دستی درباره تجربه همکاری با من عنوان نمود «همین که در تمرینات جلو رفتیم من متوجه شدم که با علی حاتمی زمانه کار می کنم.» که این سخنان بازتاب بسیار زیادی در رسانه های مختلف پیدا کرد و تا امروز من و روحم را در شارژر نگاه داشته است. با وجود اینکه این حرف بسیاری از سر من زیاد بود اما از این که این حرف را از زبان داوود رشیدی می شنیدم و این تیتر آنقدر پژواک پیدا کرد، بسیار خوشحال هستم من سبب شد که برای برداشتن گام های بعدی جسورتر شوم و من را مومن تر کرد به این که می توانم با همین فرمان و همین سرعت این اتوبان را جلو بروم. آقاخانی در انتها صحبت هایش به ذکر خاطره ای از اجرا پرداخت و اظهار داشت: پس از آخر یکی از اجراها داوود رشیدی از من خواست که جلو صحنه بیایم و پس از آن بود که با ۱۷-۱۸ پیرزن و پیرمرد سالخورده و تکیده و در عین حال تحصیل کرده روبرو شدم که آن شب تماشاگر نمایش بودند. یکی از بانوان سالخورده این جمع به من گفت آقای آقاخانی شما چطور با این جوانی و سن و سال کم به این درستی درباره ما نوشته اید و من متوجه شدم که این افراد دانشجویان سابق کنفدراسیون جهانی محصلان هستند که در این نمایش به آنها پرداخته ام. این نمایش در سال ۸۵ پرمخاطب ترین نمایش سالن های بلک باکس مجموعه تئاترشهر به جز سالن اصلی شد که نشان دهنده توجه مخاطبان به این اثر بود. عکس ها از شکوفه هاشمیان است.


منبع:

1400/05/16
20:45:31
5.0 / 5
209
تگهای خبر: اجرا , بازی , تئاتر , تالار
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۹ بعلاوه ۳
NewsFun
newsfun.ir - حقوق مادی و معنوی سایت مجله سرگرمی محفوظ است

مجله سرگرمی

سرگرمی و طنز